Je zit aan de ontbijttafel en je partner valt plotseling van zijn stoel. Hij reageert niet als je zijn naam roept, zijn borst beweegt nauwelijks. In zo’n moment wil je geen tijd verspillen aan twijfelen. Weten wat je moet doen bij reanimatie thuis kan letterlijk het verschil maken tussen leven en dood. Dit is een stap-voor-stap handleiding voor precies dat moment.
Stap 1: Herken het noodmoment
Het grootste gevaar is wachten omdat je denkt dat iemand ‘even bijkomt’. Een bewusteloos persoon die niet normaal ademt, heeft geen tijd. Normaal ademen betekent regelmatige, rustige borststijging. Happen naar lucht, rochelen of helemaal geen beweging zijn geen normale ademhaling. Roep luid de naam van de persoon en tik op zijn schouder. Geen reactie? Dan begin je direct.
Stap 2: Bel 112 en zet de luidspreker aan
Pak je telefoon, bel 112 en zet hem meteen op de luidspreker. Leg de telefoon naast je neer. De centralist begeleidt je stap voor stap terwijl jij je handen vrijhoudt. Je hoeft niet te weten wat je zegt of hoe je het uitlegt. Zeg simpelweg: ‘Iemand is bewusteloos en ademt niet normaal.’ De rest volgt vanzelf via de centralist.
Stap 3: Controleer de ademweg
Leg de persoon op zijn rug op een harde ondergrond. Kantel het hoofd licht naar achteren door een hand op zijn voorhoofd te plaatsen en met twee vingers van je andere hand de kin omhoog te tillen. Kijk, luister en voel maximaal tien seconden of er normale ademhaling is. Zie je de borst niet regelmatig rijzen, hoor je niets, voel je geen luchtstroom? Dan start je direct met borstkompressies.
Stap 4: Start borstkompressies
Kniel naast de persoon. Plaats de hiel van je hand op het midden van de borst, precies op het borstbeen. Leg je andere hand er bovenop en verstrengel je vingers. Strek je armen, houd ze recht en duw recht omlaag. De borstkas moet vijf tot zes centimeter indrukken. Dat is dieper dan de meeste mensen denken.
Het tempo is honderd tot honderdtwintig kompressies per minuut. Dat is snel. Een bekende truc om het goede ritme te vinden: denk aan het nummer ‘Stayin’ Alive’ van de Bee Gees. Het refrein heeft precies het juiste tempo. Zing het in je hoofd terwijl je drukt.
Stop niet als je armen pijn doen of je buiten adem raakt. Elke onderbreking vermindert de kans op overleven. Is er iemand anders thuis? Wissel om de twee minuten af.
Stap 5: Beademing toevoegen of niet?
De klassieke reanimatieverhouding is dertig kompressies gevolgd door twee beademingen. Je tilt het hoofd iets achterover, knijpt de neus dicht, plaatst je mond stevig om die van de ander en blaast rustig in gedurende ongeveer één seconde. Je ziet de borst licht rijzen als het lukt.
Maar hier is het goede nieuws: ben je niet getraind in beademing, of voel je er niets voor vanwege hygiëne of onzekerheid? Dan zijn alleen borstkompressies zonder onderbreking ook effectief, zeker in de eerste minuten. De 112-centralist vertelt je op basis van de situatie wat jij het beste kunt doen. Volg dat advies.
Stap 6: Een AED gebruiken thuis
Een automatische externe defibrillator (AED) is een apparaat dat het hart een elektrische schok geeft om het ritme te herstellen. Heb je er een thuis? Open de koffer en schakel hem in. Het apparaat praat je er letterlijk doorheen. Je hoeft niets te weten. Het zegt wanneer je de elektroden moet plakken, waar, en wanneer je op de knop drukt. Jij hoeft alleen maar te luisteren en te doen wat het zegt. Ga zo snel mogelijk van kompressies naar de AED zonder lange pauzes.
Stap 7: AED in de buurt als je er thuis geen hebt
Heb je geen AED thuis? De 112-centralist weet welke AED het dichtstbij jou hangt en kan iemand anders sturen om hem op te halen terwijl jij blijft reanimeren. Daarnaast kun je de website hartslag.nu of de bijbehorende app gebruiken om nog voor een noodsituatie te bekijken waar de dichtstbijzijnde AED hangt in jouw buurt. In veel woonwijken hangen ze bij sportclubs, supermarkten of buurthuizen.
Stap 8: Een reanimatiecursus volgen
Lezen helpt, maar oefenen werkt beter. De Nederlandse Reanimatie Raad biedt basistrainingen aan via erkende aanbieders in heel Nederland. Een standaard basiscursus duurt een dagdeel en behandelt precies wat je hierboven hebt gelezen, maar dan met een oefenpop in je handen. Je voelt hoe diep vijf tot zes centimeter echt is, en je ontdekt dat het verrassend zwaar is. Op de website reanimatieraad.nl vind je een cursusoverzicht per regio en kun je je aanmelden.
Stap 9: Thuis oefenen tussen cursussen door
Een cursus eens per jaar volstaat niet om de handelingen in je spieren te krijgen. Gelukkig kun je thuis oefenen:
- Koop een eenvoudige oefenpop (soms al beschikbaar via de bibliotheek of je gemeente).
- Bekijk instructievideo’s van de Hartstichting of de Nederlandse Reanimatie Raad op YouTube.
- Oefen het tempo met ‘Stayin’ Alive’ op een kussen of stevig kussen, zodat je het ritme in je hoofd zet.
- Loop de stappen een keer per seizoen hardop door met je huisgenoten, ook al duurt dat maar vijf minuten.
Die herhaling is waardevol. In een echte noodsituatie werkt je hoofd anders dan je denkt, en vertrouwde handelingen komen dan vanzelf.
Stap 10: Bijzondere situaties
Niet elke reanimatie is gelijk. Een paar situaties die je thuis kunt tegenkomen:
Kinderen
Bij een kind jonger dan acht jaar gebruik je één hand voor de kompressies in plaats van twee, of zelfs alleen twee vingers bij een baby. De diepte is ongeveer een derde van de borstkasdiepte. Bij kinderen is beademing belangrijker dan bij volwassenen, omdat verstikking vaker de oorzaak is. Begin bij een kind altijd met vijf beademingen voordat je start met kompressies, en gebruik daarna de verhouding vijftien kompressies op twee beademingen als je dat kunt.
Zwangere vrouwen
Reanimeer ook een zwangere vrouw op haar rug en start direct met kompressies op de normale positie. Til haar rechterbil iets op met een opgerolde jas of kussen om de grote bloedvaten te ontlasten. De stappen zijn verder gelijk aan die bij een volwassene.
Zichtbare borstwond
Zie je een open wond op de borst, dan kan lucht in de borstholte stromen en de longen onder druk zetten. Dek de wond af met wat je bij de hand hebt, maar stop nooit met reanimeren terwijl je wacht op de ambulance. De 112-centralist begeleidt je ook in dit soort situaties.
Reanimatie thuis is overweldigend als je het nog nooit hebt geoefend. Maar de kern is verrassend eenvoudig: herken het moment, bel 112 met de luidspreker aan, en begin met drukken. De centralist neemt je bij de hand. Eén ding dat je nu concreet kunt doen: zoek op hartslag.nu de dichtstbijzijnde AED in jouw buurt op en sla die locatie op in je telefoon. Plan daarnaast een basiscursus reanimatie in via reanimatieraad.nl. Die paar uur kunnen ooit iemands leven redden, misschien van iemand die je lief is.
