Je kind huilt al twintig minuten aan een stuk, voelt warm aan en wil niet drinken. Het is middernacht en je vraagt jezelf af: bel ik nu de huisartsenpost, of wacht ik tot morgenochtend? Overreageer ik, of wacht ik juist te lang? Dat gevoel kennen vrijwel alle ouders. Deze handleiding neemt die twijfel weg. Per klacht lees je precies wanneer je gerust kunt afwachten en wanneer je direct moet handelen. Geen vage geruststelling, maar concrete grenzen.
Hoe deze handleiding werkt
Voor elke klacht hieronder staan twee situaties beschreven: wat je thuis kunt opvangen, en wanneer je de telefoon pakt. Scan snel naar de klacht die op dit moment speelt. De grenzen zijn gebaseerd op wat huisartsen en kinderartsen als signaalwaarden gebruiken. Onthoud: het gedrag van je kind telt minstens zo zwaar als de temperatuur op de thermometer.
Koorts bij baby’s onder 3 maanden
Dit is de categorie waarbij je geen afwachtende houding aanneemt. Heeft je baby jonger dan drie maanden een temperatuur van 38°C of hoger? Bel dan direct met de huisartsenpost, ook midden in de nacht. Er zijn geen uitzonderingen. Het immuunsysteem van een pasgeborene is nog niet sterk genoeg om een infectie goed te lokaliseren. Wat eruitziet als een onschuldige verhoging kan snel ernstig worden. Wacht niet tot de ochtend.
Koorts bij kinderen van 3 maanden tot 2 jaar
| Thuis afwachten | Nu bellen met de huisarts |
|---|---|
| Koorts onder 39°C, kind drinkt nog, is huilbaar maar te troosten | Koorts boven 39°C die na paracetamol niet zakt |
| Koorts al twee dagen aanwezig, maar gedrag is normaal | Koorts langer dan twee dagen bij een kind jonger dan 6 maanden |
| Kind slaapt onrustig maar is wakker te krijgen en reageert | Kind is niet te troosten, extreem suf, of reageert nauwelijks |
| Lichte loopneus en hoest erbij, geen andere klachten | Kind drinkt al meer dan 8 uur nauwelijks of niet |
Koorts bij kinderen van 2 tot 12 jaar
In deze leeftijdsgroep mag je bij koorts langer afwachten, maar ook hier zijn harde grenzen. Drie dagen koorts thuis begeleiden is verantwoord als je kind alert is, af en toe drinkt en reageert op paracetamol. Verschijnt er een niet-wegdrukbare huiduitslag, wordt je kind plotseling suf of klaagt het over nekpijn? Stop dan met afwachten en bel direct. Datzelfde geldt als koorts na drie dagen nog steeds aanwezig is zonder duidelijke oorzaak, of als je kind al bij dag twee weigert te drinken.
Oorpijn
Oorpijn bij jonge kinderen is veel voorkomend en gaat in veel gevallen vanzelf over. Een kind dat huilt, zijn oor vasthoudt en moeilijk slaapt, maar verder drinkt en te troosten is, kun je de nacht door helpen met paracetamol en een warme doek tegen het oor. Bel de volgende ochtend met de huisarts als de pijn na 24 uur niet is afgenomen.
Bel direct als je vocht of bloed uit het oor ziet lopen, als je kind hoge koorts heeft erbij, als het kind de pijn niet laat wegtroosten of als er zwelling of roodheid achter het oor zichtbaar is. Dat laatste kan wijzen op een ontsteking van het botje achter het oor, wat snelle behandeling vraagt.
Buikpijn en buikkrampen
Krampende buikpijn die na een paar minuten weer verdwijnt, vaak na het eten of rondom de ontlasting, is bijna altijd darmkramp of een geprikkelde darm. Je kind beweegt dan nog, wil misschien zelfs spelen tussen de krampen door, en de buik is zacht als je er voorzichtig op drukt.
Bel de huisarts of huisartsenpost als de pijn constant aanwezig is en je kind stilletjes blijft liggen. Extra reden voor zorg: de pijn zit rechtsonder in de buik, je kind is bleek, heeft licht koorts of wil de buik niet laten aanraken. Dit zijn mogelijke tekenen van een blindedarmontsteking. Wacht hier niet mee tot de volgende dag.
Huiduitslag
Niet alle uitslag is alarmerend. Hittebultjes in de zomer, eczeem op de wangen of de typische blaasjes van handvoetmondziekte zijn vervelend maar niet gevaarlijk. Je kunt dit thuis opvangen, eventueel met een zachte zinkcrème of koele doekjes.
Bel direct bij uitslag die niet wegdrukt als je er met een glas overheen rolt. Dit test je zo: druk een doorzichtig glas stevig op de rode vlek. Blijft de vlek zichtbaar? Bel dan onmiddellijk 112 en noem dat je vermoedt dat er sprake is van niet-wegdrukbare vlekken. Andere alarmsignalen: uitslag in combinatie met hoge koorts én nekstijfheid, of uitslag die zich in korte tijd snel verspreidt en gepaard gaat met sufheid.
Valpartijen en hoofdletsel
Na een val observeer je je kind de eerste twee uur extra goed. Heeft je kind even gehuild maar is daarna gewoon verder gegaan, dan is dat een goed teken. Controleer in die twee uur of het kind normaal reageert, goed drinkt en niet klaagt over toenemende hoofdpijn.
Bel direct de huisartsenpost als je kind na de val even buiten bewustzijn was, als het meer dan eén keer heeft overgegeven, als het slaperig blijft of moeilijk wakker te houden is, of als het klaagt over hoofdpijn die erger wordt in plaats van beter. Wacht bij twijfel niet tot de ochtend: bel de huisartsenpost en beschrijf wat je ziet.
Ademhalingsproblemen en vreemd geluid bij het ademen
Een verstopte neus en wat snotgeluiden horen bij een verkoudheid en zijn geen reden tot direct bellen. Zorg voor een vochtige omgeving, zout neusspray en genoeg drinken.
Bel direct of rij naar de spoedeisende hulp als je intrekkingen ziet, dat wil zeggen dat de huid tussen de ribben of onder de keel naar binnen trekt bij elke ademhaling. Andere signalen die direct actie vragen: je kind ademt erg snel of piepend, maakt een hoge kraaierige klank bij het inademen, of de lippen of nagels worden blauwachtig. Wacht hier nooit mee.
De vuistregel voor twijfelgevallen
Past de klacht van je kind niet precies in een van de categorieën hierboven? Stel jezelf deze drie vragen:
- Is mijn kind anders dan normaal? Niet alleen verdrietig of vermoeid, maar echt anders: suf, bleek, niet te troosten of reageert niet zoals gewoonlijk?
- Wordt het slechter in plaats van beter, ook na een paar uur?
- Heb ik het gevoel dat er iets niet klopt, ook als ik niet precies kan zeggen wat?
Als je één of meerdere vragen met ja beantwoordt, bel dan. Huisartsen en triagisten op de huisartsenpost zijn er niet alleen voor zekerheidsgevallen. Ze helpen je ook om twijfel weg te nemen.
Huisartsenpost, zelf rijden of 112?
De meeste situaties ’s avonds en ’s nachts horen thuis bij de huisartsenpost. Bel het nummer van de huisartsenpost in jouw regio als je denkt dat je kind die avond of nacht gezien moet worden, maar het kind is stabiel en reageert op je.
Rij zelf naar de spoedeisende hulp als je kind snel achteruitgaat maar zelf nog kan reizen, en je inschat dat bellen en wachten op terugbellen te lang duurt.
Bel 112 als je kind blauw aanloopt, buiten bewustzijn is of raakt, niet meer ademhaalt of als je de niet-wegdrukbare vlekken ziet die kunnen wijzen op hersenvliesontsteking. In die situaties wacht je niet op een telefonist van de huisartsenpost.
De leidraad is altijd het gedrag van je kind, niet alleen de temperatuur of de klacht op zich. Een kind met 40°C koorts dat speelt en drinkt, vraagt om aandacht maar zelden om een spoedrit. Een kind met 38,5°C dat suf in een hoekje ligt en niet reageert, vraagt wél om direct contact.
De keuze om wel of niet te bellen hangt af van concrete signalen, niet van buikgevoel alleen. De grenzen in deze handleiding helpen je om die keuze snel te maken. Plak hem desnoods op de koelkast of sla hem op in je telefoon. Het moment dat je hem nodig hebt, is zelden op een rustig tijdstip.
