Je schoonvader grijpt naar zijn borst en zegt dat hij zich ‘raar’ voelt. Of je merkt dat één kant van je gezicht aanvoelt alsof het slapt, terwijl je alleen thuis bent. Wat doe je als zoiets in de komende vijf seconden van jou een beslissing vraagt? De meeste mensen aarzelen, wachten af of googelen eerst. Die aarzeling is begrijpelijk, maar ze kan iemand het leven kosten. Dit artikel geeft je een directe herkenningsgids voor de allereerste minuten bij een hartaanval of herseninfarct, zonder dat je ook maar één dag medische opleiding hebt gehad.
Waarom aarzelen mensen zo lang voordat ze 112 bellen?
Gemiddeld wachten mensen bij een hartaanval meer dan een uur voordat ze hulp inroepen. Bij een herseninfarct is dat soms zelfs langer. De redenen zijn altijd hetzelfde: het voelt niet ernstig genoeg, men wil geen ophef maken, of men hoopt dat het vanzelf overgaat. Ouderen bellen ook later omdat ze pijn anders ervaren of bang zijn om ‘lastig’ te zijn.
Wat kost die aarzeling concreet? Bij een hartaanval sterft er elke minuut hartspierwand. Bij een herseninfarct gaan er per minuut vertraging ongeveer 1,9 miljoen hersencellen verloren. Tien minuten wachten is dus niet ‘even rustig kijken’, het is schade die nooit meer herstelt.
Signalen van een hartaanval, inclusief minder bekende symptomen
Het klassieke beeld is een man die fors pijn op de borst heeft, uitstraalt naar de linkerarm. Dat klopt voor een deel van de gevallen. Maar er is meer.
- Druk, knijpen of een zwaar gevoel op de borst, ook zonder echte pijn
- Pijn of ongemak in kaak, nek, rug of bovenbuik
- Misselijkheid, soms braken
- Plotselinge extreme vermoeidheid
- Kortademigheid zonder duidelijke inspanning
- Koud zweet, duizeligheid of een gevoel van flauwvallen
Bij vrouwen en bij mensen boven de 70 zijn de ’typische’ borstsymptomen vaak afwezig. Een vrouw van 58 die ’s nachts misselijk wakker wordt met pijn tussen haar schouderbladen, ervaart misschien een hartaanval, maar denkt aan slechte nacht of rugpijn. Herken dit patroon: plotseling, onverklaard, combinatie van meerdere vage klachten tegelijk.
Hoe herken je een herseninfarct in de eerste minuten? De FAST-test
De FAST-test is de snelste manier om een herseninfarct te herkennen. Je hebt er geen medische kennis voor nodig.
Stap 1: Face (Gezicht)
Vraag de persoon te glimlachen. Hangt één mondhoek naar beneden? Ziet het gezicht scheef of asymmetrisch uit? Dan is dit een alarmsignaal.
Stap 2: Arms (Armen)
Vraag de persoon beide armen gestrekt omhoog te houden, met gesloten ogen. Zakt één arm naar beneden? Kan de persoon één arm niet optillen? Alarmsignaal.
Stap 3: Speech (Spraak)
Vraag de persoon een eenvoudige zin na te zeggen, bijvoorbeeld: ‘Het is vandaag mooi weer.’ Klinkt de spraak onduidelijk, slurend of vreemd? Kan de persoon de zin niet nazeggen? Alarmsignaal.
Stap 4: Time (Tijd)
Als één van de bovenstaande signalen aanwezig is: bel direct 112. Elke minuut telt. Noteer ook het tijdstip waarop de symptomen begonnen, dat is straks cruciale informatie voor de arts.
Let ook op plotselinge ernstige hoofdpijn zonder aanleiding, plotseling wazig of dubbel zien, of plotseling vallen zonder duidelijke reden. Dit kunnen ook aanwijzingen zijn voor een herseninfarct of hersenbloeding.
Moet je onderscheid maken tussen hartaanval en herseninfarct?
Nee. In de eerste minuten maakt dat onderscheid voor jouw handelen niets uit. In beide gevallen geldt: bel 112, geef geen eten of drinken, laat de persoon rusten in een comfortabele positie en wacht op de ambulance. Probeer niet zelf een diagnose te stellen of te googelen. De centralist van 112 geeft je verdere instructies.
Het ‘golden hour’ begint al voordat de ambulance er is
Bij een hartaanval geldt het ‘golden hour’: hoe sneller het bloedvat wordt opengezet, hoe minder schade aan het hart. Bij een herseninfarct is er een tijdvenster van ongeveer 4,5 uur waarbinnen een stolseldissolverende behandeling mogelijk is, maar elke minuut eerder maakt de behandeling effectiever en de herstelkans groter.
Die klok begint te tikken op het moment dat de symptomen beginnen, niet wanneer de ambulance arriveert. Elke minuut die je thuis wacht, snoept van dat behandelvenster. Een buurman die direct belt in plaats van een kwartier afwacht, kan letterlijk het verschil maken tussen volledig herstel en blijvende invaliditeit.
Checklist voor omstanders: wat doe je in de eerste drie minuten?
Als je bij iemand bent die tekenen vertoont van een hartaanval of herseninfarct, doe dan het volgende.
Stap 1: Bel direct 112. Wacht niet.
Stap 2: Noteer de tijd waarop de symptomen begonnen. Gebruik je telefoon.
Stap 3: Zorg dat de persoon stil ligt of zit. Laat hem of haar niet alleen rondlopen.
Stap 4: Geef niets te eten of te drinken, ook geen aspirine tenzij de centralist van 112 dat expliciet adviseert.
Stap 5: Blijf aan de lijn met 112 en volg de instructies op. Is de persoon bewusteloos en ademt hij of zij niet normaal? Begin dan met reanimeren zoals de centralist aangeeft.
Stap 6: Zorg dat de voordeur open is of open kan worden gedaan als de ambulance aankomt.
Als je alleen bent: hoe handel je dan?
Dit is de moeilijkste situatie. Als je alleen thuis bent en vermoedt dat er iets mis is, doe dit.
Stap 1: Bel direct 112. Doe dit terwijl je nog helder genoeg bent. Wacht niet tot het ‘erger wordt’.
Stap 2: Laat de voordeur van het slot of open, zodat hulpverleners naar binnen kunnen.
Stap 3: Ga op de vloer zitten of liggen, bij voorkeur vlak bij de voordeur of een bekende plek.
Stap 4: Blijf aan de telefoon met de centralist zolang je kunt.
Waarschuw bij twijfel altijd een buurman, buurvrouw of familielid via een snel appje. Eén zin is genoeg: ‘Ik voel me niet goed, bel 112 voor mij als je niets van me hoort.’
Wat zeg je precies tegen de centralist van 112?
In paniek vergeet je dingen. Gebruik dit script als leidraad.
‘Ik bel voor een mogelijke hartaanval of beroerte. Mijn naam is [naam]. Het adres is [straat, huisnummer, woonplaats]. De symptomen begonnen om [tijdstip]. De persoon [beschrijf: is bewust / heeft pijn op de borst / heeft scheef gezicht / spreekt onduidelijk]. Ik ben [alleen / met iemand anders].’
De centralist stelt daarna de vragen. Jij hoeft niet alles perfect te zeggen. Alleen adres, symptomen en tijdstip zijn het allerbelangrijkste.
Veelgemaakte denkfouten die mensen te laat laten handelen
Herken je een van deze gedachten bij jezelf? Dan is dat het moment om juist wél te handelen.
- ‘Het zal wel spierpijn zijn’ bij druk op de borst na een dag tillen
- ‘Ik wil de kinderen niet ongerust maken’
- ‘Ik bel eerst de huisarts’ (de huisarts is voor spoed niet het eerste nummer)
- ‘Het gaat al wat beter, dus het valt mee’ (tijdelijke verbetering bij een hartaanval of TIA is geen reden om niet te bellen)
- ‘Ik ben te jong voor een hartaanval’ (hartaanvallen komen ook voor bij mensen onder de 45)
De regel is eenvoudig: bij twijfel, bel. Een onnodige uitruk is vervelend. Te laat bellen kan niet worden teruggedraaid.
Wat zet je op je telefoon of koelkastdeur?
Maak een eenvoudig kaartje dat een omstander of huisgenoot direct kan gebruiken. Zet daarop je naam, geboortedatum, bloedgroep (als je die weet), medicijnen die je gebruikt, allergieën, en de naam en het telefoonnummer van een contactpersoon. Voeg toe welke aandoeningen je hebt, zoals diabetes, hartproblemen of hoge bloeddruk.
Plak dit kaartje op de koelkastdeur, want ambulancepersoneel kijkt daar standaard. Sla dezelfde informatie op onder een contactpersoon met de naam ‘ICE’ (In Case of Emergency) in je telefoon. Dat is een bekende afkorting die hulpverleners kennen.
De FAST-test voor een herseninfarct, de minder bekende symptomen bij vrouwen, het script voor de centralist en een ICE-contactpersoon in je telefoon: dit zijn concrete dingen die je vandaag nog kunt regelen. Je hoeft niet alles te onthouden. Twijfel je in het moment, bel dan 112. De centralist vertelt je wat je verder moet doen.
